Anestezja. Znieczulenie regionalne i postępowanie przeciwbólowe

Ból jest podstawowym objawem w medycynie, a zrozumienie zarówno całego szeregu procesów związanych z jego powstawaniem, mechanizmów działania poszczególnych leków, jak i metod stosowanych w postępowaniu przeciwbólowym jest kluczowe dla prawidłowego i skutecznego leczenia bólu. Także w zakresie diagnostyki zespołów bólowych wprowadzane są do praktyki klinicznej coraz doskonalsze tech niki obrazowania, a w terapii zaleca się stosowanie postępowania wielokierunkowego z uwzględnieniem skojarzonej farmakoterapii, technik inwazyjnych, neuromodulacji, rehabilitacji i psychoterapii.
Do wszystkich tych zagadnień odnoszą się Autorzy podręcznika Znieczulenie regionalne i postępowanie przeciwbólowe, a podstawową jego zaletą jest przedstawienie współczesnych poglądów z zakresu medycyny bólu, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości i perspektyw terapeutycznych. Poszczególne rozdziały tego podręcznika mają charakter szczegółowych opracowań zagadnień, związanych zarówno z patomechanizmem, kliniczną oceną chorego z bólem, obrazem klinicznym, diagnostyką różnicową, jak i leczeniem zespołów bólowych, tych najbardziej istotnych w praktyce lekarskiej.

vii Spis treści Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . xiii Przedmowa do wydania polskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . xiv Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . xv Autorzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . xvi ZASADY WYKONYWANIA REGIONALNYCH BLOKAD NERWÓW 1 Sprzęt i monitorowanie pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 2 Stymulatory nerwów obwodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 3 Farmakologia środków znieczulających miejscowo . . . . . . . . . . . . . . . . 8 4 Neurologiczne powikłania blokad centralnych (przewodowych) . . . . . . . 11 5 Blokada splotu szyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 6 Blokada nerwu płciowo-udowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 7 Blokada nerwu biodrowo-pachwinowego i nerwu biodrowo-podbrzusznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 8 Blokada nerwu międzyżebrowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 9 Blokada nerwu udowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 10 Blokada nerwu kulszowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 11 Blokada nerwu zasłonowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 12 Blokada dołu podkolanowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 13 Blokada nerwu łydkowego w odcinku stawu skokowego . . . . . . . . . . . . . 33 14 Blokada powierzchownego nerwu strzałkowego w odcinku stawu skokowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 15 Blokada nerwu odpiszczelowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 16 Blokada nerwu skórnego bocznego uda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 17 Blokada nerwu piszczelowego i nerwu strzałkowego głębokiego . . . . . . 41 18 Blokada nerwu podkolanowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 19 Blokada Biera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 viii Spis treści BÓL OSTRY 20 Złamania żeber . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 21 Urazy nerwów obwodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 22 Ból po amputacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 23 Urazy kończyn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 24 Urazy tkanek miękkich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 25 Przyspieszeniowo-opóźnieniowe urazy kręgosłupa szyjnego (whiplash) 68 26 Zasady postępowania farmakologicznego w bólu okołooperacyjnym . . . 72 27 Analgezja z wyprzedzeniem (preemptive analgesia ) . . . . . . . . . . . . . . . . 75 28 Analgezja kontrolowana przez pacjenta (PCA): dożylna . . . . . . . . . . . . . . 77 29 Analgezja kontrolowana przez pacjenta (PCA): zewnątrzoponowa . . . . . 80 30 Zastosowanie ciągłej blokady nerwów obwodowych w analgezji pooperacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 31 Ocena bólu, znieczulenie i sedacja na oddziale intensywnej opieki medycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 BÓL PRZEWLEKŁY Rozdział I. Uwagi ogólne i ocena kliniczna 32 Neurofizjologia bólu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 33 Systematyka bólu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 34 Wywiad i badanie fizykalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 35 Kwestionariusze i inne narzędzia do oceny nasilenia bólu . . . . . . . . . . . 101 36 Psychologiczna ocena bólu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 37 Elektromiografia i badanie przewodnictwa nerwowego . . . . . . . . . . . . . . 105 38 Badania obrazowe kręgosłupa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 Rozdział II. Farmakoterapia 39 Opioidy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 40 Nieopioidowe leki przeciwbólowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 41 Leki przeciwdepresyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 42 Leki przeciwdrgawkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 43 Leki przeciwlękowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 Spis treści ix 44 Leki zmniejszające napięcie mięśniowe (miorelaksanty) . . . . . . . . . . . . 129 45 Doustne i miejscowe środki znieczulające oraz leki przeciwbólowe . . . 133 46 Toksyna botulinowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 47 Leki pobudzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 Rozdział III. Interwencje diagnostyczne i terapeutyczne w bólu przewlekłym 48 Neuroliza chemiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 49 Kriolezja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 50 Termolezja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 51 Blokada nerwu potylicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 52 Blokada zwoju gwiaździstego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 53 Blokada nerwu trójdzielnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 54 Blokada zwoju klinowo-podniebiennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 55 Blokada splotu trzewnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 56 Blokada stawu międzywyrostkowego w odcinku lędźwiowym . . . . . . . . . 161 57 Blokada gałęzi przyśrodkowych nerwu lędźwiowego . . . . . . . . . . . . . . . 164 58 Blokada zwoju współczulnego w odcinku lędźwiowym . . . . . . . . . . . . . . 167 59 Selektywna blokada korzenia nerwu lędźwiowego . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 60 Selektywna blokada korzenia nerwu krzyżowego w odcinku S1 . . . . . . . 174 61 Blokada stawu krzyżowo-biodrowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 62 Blokada przykręgowa w odcinku piersiowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 63 Blokada przedziału mięśnia lędźwiowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 64 Znieczulenie zewnątrzoponowe z dostępu przez rozwór krzyżowy . . . . . 184 65 Znieczulenie zewnątrzoponowe z dostępu szyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . 186 66 Znieczulenie zewnątrzoponowe z dostępu piersiowego . . . . . . . . . . . . . . 188 67 Znieczulenie zewnątrzoponowe z dostępu lędźwiowego . . . . . . . . . . . . . 190 68 Badanie dyskograficzne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 69 Stymulacja prądem elektrycznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 70 Termonukleoplastyka (Intradiscal Electrothermal Annuloplasty - IDET) . 196 71 Wertebroplastyka i kifoplastyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 72 Plastyka jądra miażdżystego (nukleoplastyka) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 x Spis treści 73 Wszczepialne systemy podawania leków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 74 Głęboka stymulacja mózgu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 75 Iniekcje w punkty spustowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 76 Akupunktura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 77 Przezskórna elektrostymulacja nerwów (TENS) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 78 Zastosowanie ciepła w celach terapeutycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 79 Zastosowanie zimna w celach terapeutycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 80 Fizjoterapia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 Rozdział IV. Edukacyjne i psychologiczne aspekty leczenia bólu 81 Edukacja pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 82 Terapia behawioralna w leczeniu bólu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 83 Terapia grupowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 84 Terapia rodzinna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 85 Agresja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 86 Samobójstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 87 Depresja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 88 Stany lękowe i niepokój . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 89 Uzależnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 90 Niewłaściwe stosowanie leków, nienormalne zachowania i pseudouzależnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 91 Detoksykacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 Rozdział V. Kliniczne zespoły bólowe 92 Napięciowy ból głowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 93 Szyjnopochodny ból głowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 94 Migrenowy ból głowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 95 Klasterowy ból głowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 96 Ból po nakłuciu opony twardej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 97 Samoistna hipotensja śródczaszkowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 98 Neuralgia nerwu trójdzielnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 Spis treści xi 99 Zaburzenia czynnościowe stawu skroniowo-żuchwowego . . . . . . . . . . . 268 100 Atypowy ból twarzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 101 Wirus herpes zoster (ospy wietrznej i półpaśca) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 102 Mięśniowo-szkieletowy ból klatki piersiowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 103 Przewlekły ból brzucha . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 104 Ból miedniczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 105 Zwyrodnieniowa choroba krążka międzykręgowego . . . . . . . . . . . . . . . . 299 106 Zwężenie kanału kręgowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304 107 Przepuklina jądra miażdżystego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 108 Hipertrofia stawu międzywyrostkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 109 Zespół bólowy po nieudanej/nieskutecznej operacji kręgosłupa . . . . . . . 317 110 Niedokrwienny ból kończyn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 111 Neuropatyczne bóle kończyn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 112 Ból fantomowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 113 Ból biodra i kończyny dolnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 114 Ośrodkowe zespoły bólowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 115 Pleksopatia splotu ramiennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 116 Zespół wieloobjawowego bólu miejscowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 117 Nerwiaki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352 118 Neuralgia popółpaścowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 119 Neuropatie z uwięźnięcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 120 Neuropatie w następstwie radioterapii i chemioterapii . . . . . . . . . . . . . . 366 121 Fibromialgia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 374 122 Bóle mięśni spowodowane skurczami i obecnością punktów spustowych 376 123 Zakażenie wirusem HIV/AIDS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378 124 Osteoartrozy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 125 Niedokrwistość sierpowata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 383 126 Stwardnienie rozsiane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384 127 Choroba Parkinsona . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386 128 Bolesna neuropatia cukrzycowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 129 Ból nowotworowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 392 xii Spis treści 130 Zagadnienia związane z kresem życia i leczenie objawów innych niż ból 395 131 Dolegliwości bólowe u dzieci: mity i rzeczywistość . . . . . . . . . . . . . . . . . 401 132 Farmakologiczne leczenie bólu u dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 408 133 Epidemiologia bólu u pacjentów geriatrycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 418 134 Patofizjologia starzenia się organizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 135 Opcje terapeutyczne w leczeniu bólu u osób starszych . . . . . . . . . . . . . . 420 136 Farmakoterapia w leczeniu bólu u osób w podeszłym wieku . . . . . . . . . 422 137 Dolegliwości bólowe podczas ciąży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 424 138 Farmakoterapia podczas ciąży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 426 139 Farmakoterapia podczas laktacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 428 140 Diagnostyczne badania obrazowe podczas ciąży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 430 141 Kwestie medyczno-prawne w leczeniu bólu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 Skorowidz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 435